HISTORIA PUL

Pochodzenie uniwersytetów ludowych

Powstanie Polskiego Uniwersytetu Ludowego, podobnie do wielu innych  uniwersytetów ludowych w Europie, narodziło sie  z inicjatywy holenderskiego pastora i filozofa N.F.S. Grundtviga (1783-1872), w XIX wieku. Jedna z tych organizacji, The Maatschappij tot Nut van 't Algemeen (Towarzystwo Dobrobytu Publicznego) zostało założone w 1844 r. przez Martinusa Nieuwenhuyzena w Rodding w Danii w celu rozwoju jednostek i społeczeństwa głównie poprzez edukację pozaszkolną.

W XIX wieku uniwersytety ludowe rozprzestrzeniły się w Skandynawii i reszcie Europy, zakorzenione w idei zapewnienia pozaszkolnej edukacji nie tylko w zakresie nauk humanistycznych, historii i języka, ale także ogólnej kultury, umiejętności życiowych i rozwoju społecznego. W Polsce tradycja ta sięga 1905 roku, kiedy to powstały pierwsze Uniwersytety Ludowe - początkowo nazywane  "uniwersytetami robotniczymi"-powstały zwłaszcza w rządzonej przez Austriaków Galicji, gdzie dozwolone było używanie języka polskiego. Wzorcową instytucją był Uniwersytet Ludowy im. Adama Mickiewicza w Krakowie, który stanowił przykład ścisłej współpracy pisarzy, naukowców i artystów ze społecznością robotniczą. Uniwersytety te odegrały kluczową rolę w jednoczeniu narodu, niwelowaniu podziałów klasowych oraz wspieraniu współpracy i wzajemnego zrozumienia między różnymi grupami etnicznymi. W czasach, gdy Polska zniknęła z mapy Europy uczelnie te pomogły zachować tożsamość narodową i przyczyniły się do jej ostatecznego odrodzenia jako niepodległego państwa po I wojnie światowej.

Historia Polskich Uniwersytetów Ludowych w Ameryce jest bezsprzecznie związana z dwiema pierwszymi "falami" imigracji Polonii amerykańskiej; największą w latach 1870-1914 i po II wojnie światowej. Większość polskich Amerykanów jest potomkami pierwszej dużej fali imigrantów, która składała się z milionów Polaków, którzy wyemigrowali z różnych części Polski podzielonej przez Prusy, Rosję i Austrię. Migracja ta jest często nazywana popolsku"za chlebem", ponieważ większość migrantów stanowili zubożali chłopi pochodzący z austro-węgierskiej prowincji Galicja. Około jedna trzecia polskich imigrantów wróciła do Polski po kilku latach, ale większość pozostała.  Ustawodawstwo antyimigracyjne z 1921 r. znacznie ograniczyło polską imigrację do 1945 r., ale wzrosła ona ponownie po II wojnie światowej. W nowej ojczyźnie większość polskich imigrantów zachowała swoją kulturę, wiarę i język, budowała kościoły, rozwijała organizacje polityczne, kluby, stowarzyszenia oraz prowadziła działalność kulturalną i obywatelską. Póżniej, po wprowadzeniu stanu wojennego w 1981 roku, około 1,3 miliona Polaków wyemigrowało do Stanów Zjednoczonych. Miało to miejsce w okresie rządów komunistycznych w Polsce i obejmowało tysiące wysoko wykształconych osób, naukowców, badaczy, lekarzy i inżynierów. 

W Stanach Zjednoczonych pierwszy Polski Uniwersytet Ludowy powstał w Chicago w 1908 roku, a jednym z jego najstarszych oddziałów był PUL w Detroit założony w 1912 roku. W ciągu następnych 50 lat powstało siedemnaście oddziałów PUL, w tym w Nowym Jorku, Cleveland i Toledo, OH, Flint, MI, Milwaukee, WI, Niagara Falls, NY, Jersey City i Harrison, NJ, Gary IN i St. Louis, MN. Niestety, większość z tych oddziałów zaprzestała swojej działalności, podczas gdy filadelfijski PUL nadal aktywnie angażuje się w polską społeczność.

1918-1928: Wczesne lata

Polski Uniwersytet Ludowy wywodzi się z ruchów mających na celu oświecenie polskich robotników-imigrantów w rejonie Filadelfii - oferując im wzbogacenie intelektualne i kulturowe wykraczające poza to, do czego mieli dostęp ze względu na ograniczoną formalną edukację, a jednocześnie pomagając im przystosować się do życia w Ameryce. Stefan Sieradzki, młody metalowiec, został wprowadzony do ruchu robotniczego podczas rewolucji 1905 roku przez Tomasza Arciszewskiego, późniejszego premiera polskiego rządu na uchodźstwie w Londynie. Wyemigrował do USA po klęsce rewolucji rosyjskiej 1905 r. i był jednym ze współzałożycieli filadelfijskiego PUL. Inicjatywa ta była ściśle związana z działalnością filadelfijskiego oddziału Związku Socjalistów Polskich nr 5. Na zebraniu oddziału w sierpniu 1918 r. podjęto decyzję o utworzeniu w Filadelfii instytucji edukacyjno-wykładowej. Pierwszym sekretarzem nowej organizacji został Alfred Starzewski. Wkrótce potem, w styczniu 1919 r., pierwszy wykład w PUL wygłosił Jan Kozakiewicz - redaktor " Robotnika Polskiego " wydawanego w Nowym Jorku. Wykład odbył się w sali Domu Litewskiego przy Allegheny Avenue w Port Richmond. Po kilku miesiącach działalności PUL liczył ponad 200 członków.

1928-1949: Działalność zawieszona

Początek Wielkiego Kryzysu, wywołanego kryzysem finansowym z 1929 r., spowodował wstrzymanie serii wykładów PUL. Te trudności ekonomiczne zostały spotęgowane przez brak stałej siedziby organizacji, co dodatkowo utrudniało jej działalność. Zanim organizacja zdołała odzyskać siły, świat pogrążył się w kolejnym kryzysie: II wojny światowej. Wojna stała się głównym punktem zainteresowania Polonii amerykańskiej, okresem ogromnej tragedii dla ich ojczyzny, której kulminacją była powojenna kontrola Związku Radzieckiego po . Konferencji Jałtańskiej.

1949-1950s: Odrodzenie i nowy dom

Koniec II wojny światowej przyniósł nową falę polskiej imigracji do Ameryki, tchnął nowe życie w społeczność i jej instytucje. Z inicjatywy współzałożyciela Stefana Sieradzkiego powstał plan reaktywacji Polskiego Uniwersytetu Ludowego ogłoszony na spotkaniu z opłatkiem w grudniu 1949 roku.

Zrewitalizowana organizacja szybko powołała nowe kierownictwo. Pierwszy zarząd ukonstytuował się 2 lutego 1950 r., z sekretarzem Stefanem Rojewskim w składzie: Stanisław Gardiasz, Wacław Gawrysiak, Stefan Sieradzki i Edward Zając. PUL początkowo znalazł siedzibę w Domu Polskim przy Fairmont Avenue, ale dekadę później zawarł korzystny i trwały sojusz  Polski Stowarzyszonym Domem Polskim przy Academy Road, który do dziś służy jako stała baza operacyjna.

Mając stabilną siedzibę, zarząd na nowo zdefiniował cele programowe PUL na okres powojenny, koncentrując się na:

• Historia Polski i rola Polski na arenie międzynarodowej

• Polska literatura, sztuka i nauka

• Współczesna Polska (Polska Rzeczpospolita Ludowa lub PRL)

• Polonia amerykańska i jej rola w krajach imigracyjnych

Ta odnowiona misja zapoczątkowała okres intensywnej działalności, w którym PUL osiągnął szczyt 12-18 wykładów w sezonie w latach 1950-1954, koncentrując się głównie na historii Polski, jej gospodarce i roli w powojennej Europie. Wkrótce program rozszerzył się o cieszące się dużą frekwencją wieczory poetyckie i teatralne oraz obchody Niepodległości Polski, czyniąc PUL centrum polonijnego życia społecznego.

Lata 1950-1970: Goszcząc czołowe polskie głosy

Mając stałą siedzibę i jasną misję, PUL wkroczył w złoty wiek, stając się głównym forum polskiego życia intelektualnego i kulturalnego w Filadelfii. Przyciągnął on niezwykłą liczbę polityków, naukowców, artystów i historyków, z których wielu było wybitnymi postaciami w polskim rządzie na uchodźstwie i światowej społeczności akademickiej.

Kluczowym architektem tej epoki był Włodzimierz Denkowski. Weteran Powstania Warszawskiego 1944, gdzie walczył w polskiej armii podziemnej (AK, pseudonim "Kostek"), wniósł do PUL tego samego ducha poświęcenia. Dołączył do zarządu w 1952 r. i służył przez 26 lat jako niezwykle utalentowany organizator, podziwiany za swoje kreatywne pomysły i niespożytą energię. Jego wysiłki odegrały kluczową rolę w sprowadzeniu na PUL wybitnych polityków, ekspertów w dziedzinie nauki, literatury i sztuki. W 1972 r. jeszcze bardziej ugruntował dziedzictwo organizacji, inicjując dożywotnie członkostwo w Polsko-Amerykańskim Stowarzyszeniu Historycznym (PAHA).

W tym kwitnącym okresie kierownictwo PUL było sprawowane przez kolejnych oddanych sekretarzy (później nazywanych prezesami):

• Stefan Rojewski (1950-1951)

• Dr Bronisław Wojtuń (1951-1953 i 1954-1957)

• Józef Modrzejewski (1953-1954)

• Włodzimierz Denkowski (1957-1975 i 1976-1977)

• Stanisław Filipowicz (1975-1976)

• Andrzej Jodłowski (1977-1981)

Ponadto do wybitnych członków zarządu, którzy nieprzerwanie wnosili istotny wkład należeli: Jadwiga Bogucka, Helena Rzepczyńska, Józef Koćmierowski, prof. dr K. Cieśla, W. Gawrysiak, A. Machowski, Bonifacy Obst, Teresa Cymbalska, Matylda Żurowska-Hudak, Zofia Sirant, Teresa Król i Stella Krasowska-Wiser.

W latach 1949-1978 spośród 246 wygłoszonych wykładów 29 dotyczyło historii Polski, 59 literatury i sztuki, 35 różnych aspektów nauki, 39 współczesnych wydarzeń w Polsce, a 19 tematów związanych z Polonią. PUL świętował swoje 35-lecie w 1954 r., 50-lecie w 1968 r. i 60-lecie w 1978 r. jubileuszowymi bankietami i wydaniem pamiątkowych broszur, "Pamiętników", zawierających wspomnienia i komentarze na temat historii PUL i jego roli w filadelfijskiej Polonii autorstwa byłych i obecnych liderów.

Znani prelegenci

PUL miał zaszczyt gościć wiele wybitnych osobistości, które wygłosiły przełomowe wykłady. W 1951 roku organizacja gościła generała Tadeusza Bóra-Komorowskiego, byłego dowódcę Armii Krajowej podczas powstania warszawskiego w 1944 roku. Po wojnie generał Bór-Komorowski przeniósł się do Londynu, gdzie odgrywał aktywną rolę w kręgach polskiej emigracji i pełnił funkcję premiera polskiego rządu na uchodźstwie w latach 1947–1949. Wygłosił poruszający wykład na temat powstania i powojennej Polski, po czym otrzymał honorowe członkostwo w PUL.

Inni kluczowi wykładowcy to:

• Prof. Hilary Koprowski, światowej sławy wirusolog urodzony i wykształcony w Polsce, pracujący w Instytucie Wistara, opracował pierwszą skuteczną żywą szczepionkę przeciwko polio. Jego wykłady dotyczyły zarówno przyszłości badań biologicznych, jak i złożoności przewlekłych chorób układu nerwowego.

• Prof. Karol Estreicher, historyk sztuki, który kierował działaniami na rzecz restytucji polskich dóbr kultury zrabowanych podczas II wojny światowej. Był laureatem wielu odznaczeń, w tym Orderu Odrodzenia Polski. W 1944 r. opublikował „Straty kultury w Polsce: Wykaz strat kultury polskiej podczas okupacji niemieckiej w latach 1939–1944”, który stał się podstawą szczegółowych działań restytucyjnych w Polsce pod koniec wojny.

• Prof. Jan Karski, bojownik ruchu oporu, prawnik i dyplomata, który pełnił funkcję kuriera polskiego podziemia. W latach 1940-1943 przekazywał ponure raporty polskiemu rządowi na uchodźstwie i zachodnim aliantom, szczegółowo opisując zniszczenie warszawskiego getta oraz systematyczne mordowanie Żydów, Polaków i innych osób w niemieckich obozach zagłady. Był odznaczony najwyższym polskim odznaczeniem wojskowym – Orderem Virtuti Militari. Jego wykłady skupiały się na roli Europy Wschodniej w polityce, gospodarce i jej stosunkach ze Związkiem Radzieckim.

• Prof. Oskar Halecki, wybitny historyk, współzałożyciel Polskiego Instytutu Sztuki i Nauki w Ameryce (PIASA), Polsko-Amerykańskiego Towarzystwa Historycznego (PAHA) oraz Polski Uniwersytet Zagraniczny w Londynie, gdzie pełnił funkcję rektora. W 1981 roku PAHA ustanowiło nagrodę jego imienia, przyznawaną za ważną książkę lub monografię poświęconą doświadczeniom Polaków w Stanach Zjednoczonych. Wykładał historię Europy oraz rolę prezydenta Woodrowa Wilsona w odrodzeniu Polski.

• Prof. Ludwik Krzyżanowski, profesor polonistyki na Uniwersytecie Columbia i wieloletni redaktor czasopisma „The Polish Review”. Były attaché kulturalny Polski i współzałożyciel PIASA, był znanym ekspertem w dziedzinie twórczości Josepha Conrada Korzeniowskiego . Wykładał na temat życia i twórczości znanego poety Kazimierza Wierzyńskiego.

Rdzenni wykładowcy

Podczas gdy wybitni prelegenci przynosili prestiż, podstawowa grupa częstokrotnych prelegentów tworzyła intelektualny kręgosłup PUL, wygłaszając dziesiątki wykładów na przestrzeni kilku dekad. Zapewniali oni ciągłość i dogłębną analizę tematów istotnych dla polonijnej społeczności.

Do najbardziej niezłomnych wykładowców należeli:

• Stefan Korboński, prawnik, przywódca polskiego podziemia podczas II wojny światowej, wygłosił 17 wykładów w ciągu 21 lat. Polski mąż stanu i autor książek takich jakWalcząca Warszawa i Warszawa w łańcuchach; jego regularne wykłady dostarczały istotnych informacji na temat sytuacji politycznej i gospodarczej w komunistycznej Polsce.

• Prof. Mieczysław Giergielewicz, historyk literatury i teoretyk z Uniwersytetu Pensylwanii, wygłosił 16 wykładów w latach 1961–1981. Omówił szeroki zakres polskiej literatury, poezji i teatru, w tym dzieła wybitnych pisarzy, takich jak Henryk Sienkiewicz i laureat Nagrody Nobla Czesław Miłosz.

• Dr Feliks Gross, socjolog z Brooklyn College i prezes PIASA. W trakcie swojej długiej kariery zawodowej zajmował stanowiska w Lidze Narodów, London School of Economics, wykładał na Uniwersytecie Nowojorskim, uniwersytetach we Florencji, Paryżu, Rzymie oraz w Kolegium Europejskim. Był laureatem wielu odznaczeń, w tym Orderu Odrodzenia Polski. W PUL często wykładał na tematy społeczne, polityczne i rasowe zarówno w Europie, jak i Stanach Zjednoczonych.

• Władysław Zachariasiewiczwybitny działacz polonijny, prawnik i weteran II wojny światowej, który został zesłany do syberyjskiego łagru. Po wyemigrowaniu do USA stał się wybitnym przywódcą społeczności polsko-amerykańskiej jako współzałożyciel Polish American Arts Association. Polish American Arts Association (PAAA) oraz Domu Polskiego Jana Pawła II.Był także członkiem Polonijnej Rady Konsultacyjnej przy Marszałku Senatu RP. Jego wykłady koncentrowały się na historii Polski i amerykańskich prawach imigracyjnych.

• Bolesław Wierzbiańskiwybitny dziennikarz, działacz polonijny, wydawca, kawaler Orderu Orła Białego. Po przeprowadzce na stałe do USA w 1956 r. pracował jako komentator dla Radia Wolna Europa i Głosu Ameryki oraz prowadził agencję prasową Foreign News Service, która redagowała i rozpowszechniała materiały dotyczące polityki sowieckiej w Europie Środkowo-Wschodniej. Najbardziej znany jest jako współzałożyciel i pierwszy redaktor naczelny Nowego Dziennika, którym kierował przez ponad 30 lat, aż do śmierci. Pod jego kierownictwem gazeta stała się największą niezależną polskojęzyczną gazetą w Stanach Zjednoczonych i kluczowym źródłem informacji dla polskiej społeczności emigracyjnej. Wykładał na PUL na temat bieżących wydarzeń i stosunków polsko-amerykańskich.

• Henryk Rozmarynowski, wybitny polski aktor, wygłosił liczne wykłady na temat historii teatru i literatury polskiej.

1980-1986: Nowa fala imigracji

Lata 80-te to burzliwy okres w Polsce, zdefiniowany przez narastający kryzys  gospodarczy i powstanie Solidarności. Zapoczątkowany strajkami w Stoczni Gdańskiej z powodu niedoborów żywności, ruch szybko stał się potężną siłą broniącą praw pracowniczych i stał się pierwszym uznanym przez państwo niezależnym związkiem zawodowym w Układzie Warszawskim. Solidarność bezpośrednio kwestionowała wpływy sowieckie, co spowodowało wprowadzenie przez polski rząd stanu wojennego w grudniu 1981 roku. Podczas kolejnych represji politycznych, które trwały do 1983 roku, ruch został zdelegalizowany, a jego przywódcy aresztowani, co spowodowało masowy exodus. Wśród 1,3 miliona Polaków, którzy wyemigrowali do Stanów Zjednoczonych, znalazło się 50 000 wydalonych członków Solidarności oraz tysiące wysoko wykształconych naukowców, specjalistów i inżynierów, w środ których wielu zainteresowala się działalnością w PUL.

W tym okresie odnowionego zaangażowania PUL nadal organizował 6-7 wykładów w sezonie, z frekwencją wynoszącą średnio 50-75 osób. Kierownictwo sprawowało dwóch prezesów, którzy obaj byli oddanymi członkami zarządu od ponad 30 lat:

• Józef Koćmierowski (1981-1984) był weteranem Podziemnej  Armii Polskiej  (AK, pseudonim "Konrad"), który walczył w Powstaniu Warszawskim 1944. Po uwięzieniu w obozie jenieckim w Niemczech, po II wojnie światowej wyemigrował do USA i stał się oddanym przywódcą PUL.

• Jadwiga Kulpińska-Bogucka (1984-1986), pasjonatka polskiej kultury od dziesięcioleci, zasiadała w zarządzie PUL na wielu stanowiskach, w tym jako przewodnicząca komisji ds. programu, reklamy i wystawy książek. Śpiewaczka w Towarzystwie Chóralnym Paderewskiego i członek rady krajowej Fundacji Kościuszkowskiej, odegrała również kluczową rolę w założeniu Narodowego Sanktuarium Matki Bożej Częstochowskiej. Matki Boskiej Częstochowskiej w Doylestown, PA. W szczególności kierowała udaną zbiórką funduszy na Dom Pielgrzyma Polskiego w Rzymie, co zostało docenione nagrodą przyznaną przez Watykańskie biuro św. Jana Pawła II.

W skład zarządu w tym okresie wchodzili Teresa Cymbalska, Zdzisława Tymbalska, Teresa Król, Aleksandra Medvec, Bonifacy Obst, Melania Obst i Stella Krasowska-Wiser, a honorowym prezesem był Włodzimierz Denkowski.

Znani prelegenci

Napływ nowych imigrantów i dramatyczne wydarzenia w Polsce wpłynęły na tematy wykładów w latach 80. Wśród znanych prelegentów znaleźli się:

• Prof. Stefan Niewiarowski, wykładowca w Centrum Zakrzepicy Uniwersytetu Temple. Współzałożyciel „Komitetu Poparcia dla Solidarności” wraz z prof. Zbigniewem Darżynkiewiczem. Wykładał ideologię ruchu Solidarność w Polsce.

• Hieronim Wyszyński, weteran II wojny światowej, żołnierz Armii Krajowej i więzień trzech obozów koncentracyjnych. Jako współzałożyciel Nowego Dziennika, „Związku Polaków w Ameryce” oraz dyrektor wykonawczy Komitetu Imigracyjnego w Nowym Jorku. Był również honorowym dowódcą Stowarzyszenia Weteranów Armii Polskiej w Ameryce (SWAP). Wykładał na temat przeszłości i przyszłości polskiej prasy w Ameryce.

• Prof. Miron Wolnicki, profesor ekonomii na Uniwersytecie Villanova, który przed opuszczeniem Polski był aktywnym członkiem Solidarności. Wygłosił pierwszy z wielu wykładów na temat polskiej i światowej gospodarki, stając się głównym wykładowcą na kolejne cztery dekady.

• Dr Piotr Bogucki, archeolog i profesor Uniwersytetu Princeton, który przedstawił wyniki swoich badań dotyczących nowych prac archeologicznych w Brześciu Kujawskim.

1986–2009: Nowe pokolenie głosów

W 1986 roku dr Józef Rzeźnik, inżynier z tytułem doktora Politechniki Warszawskiej, został wybrany na prezesa PUL. Z sukcesem kierował organizacją przez wyjątkowe 23 lata, zapewniając jej stabilność i dynamiczny rozwój. Poza swoją rolą w PUL dr Rzeźnik był aktywnym członkiem Kongresu Polsko-Amerykańskiego i zwolennikiem Domu Polskiego. W 2007 roku wykazał się wielką dalekowzrocznością, przygotowując pierwszy projekt statutu PUL jako organizacji non-profit i inicjując proces rejestracji prawnej, który został sfinalizowany w następnej dekadzie.

Wraz z dr Rzeźnikiem pracowała oddana rada, w skład której wchodzili: Jadwiga Bogucka, Włodzimierz Denkowski, Bonifacy Obst, Kazimierz Zachodny, Barbara i Zenon Marcyniuk, Teresa i Kazimierz Kozłowski, Irena Kotarska, Nina Zagorska, Regina Gorzkowska-Rossi oraz dr Janusz i Małgorzata Romański.

Podczas kadencji dr Rzeźnika PUL zorganizowało imponującą liczbę 155 wykładów. Nie sposób wymienić wszystkich tematów, ale aby dać wyobrażenie o ich różnorodności, oto kilka przykładów:

• Polityka i historia: problemy gospodarcze w postkomunistycznej Polsce, historia Armii Krajowej, stosunki polsko-sowieckie, rola Radia Wolna Europa oraz polityka międzynarodowa za prezydentury Lecha Wałęsy.

• Kultura i sztuka: polskie oświecenie, teatr Leona Schillera, kolekcja dzieł sztuki Czartoryskich, rodzina malarzy Styków oraz wieczory poetyckie i muzyczne.

• Społeczeństwo i nauka: wkład Jana Pawła II w ruch Solidarność, katastrofa w Czarnobylu, nauka o starzeniu się i układzie sercowo-naczyniowym oraz najnowsze osiągnięcia w terapii nowotworów.

Prezenterami byli wybitni naukowcy, politycy, historycy i naukowcy, w tym kilku polskich konsulów i ambasadorów.

Znani prelegenci

Okres ten charakteryzowały wykłady wygłaszane przez wybitne osobistości, które przedstawiały z pierwszej ręki informacje na temat transformacji demokratycznej w Polsce oraz zmieniającej się roli tego kraju na arenie międzynarodowej.

• Jacek Kalabiński, dziennikarz internowany za działalność w Solidarności, który później pracował dla Radia Wolna Europa i był korespondentem Gazety Wyborczej w Waszyngtonie. W 1990 r. wygłosił wykład pt. „Polska na rozdrożu”.

• Jerzy Surdykowski, pisarz, dyplomata i konsul generalny Polski w Nowym Jorku (1990-1996). Jako działacz opozycyjny w czasach komunizmu wykładał na temat 500-letniej historii polskiej tradycji demokratycznej.

• Kazimierz Dziewanowski, ambasador Polski w Stanach Zjednoczonych (1990-1993). Pisarz i współzałożyciel „Tygodnika Solidarność” omówił gospodarkę i politykę społeczną III Rzeczypospolitej.

• Prof. dr Piotr Wandycz, wybitny historyk Europy Wschodniej z Uniwersytetu Yale i były prezes PIASA. Wygłosił wykład na temat polskiej konstytucji z 3 maja z okazji jej 200. rocznicy.

• Prof. dr Tadeusz Gromada, profesor historii Europy i były dyrektor wykonawczy PIASA. Wygłosił wykład na temat 50-letniej działalności instytutu w Stanach Zjednoczonych.

• Krzysztof Kasprzyk, fizyk jądrowy, dziennikarz i dyplomata, który pełnił funkcję konsula generalnego w Nowym Jorku, Los Angeles i Vancouver. Wygłosił wykład na temat współpracy między konsulatem polskim a Polonią na wschodnim wybrzeżu.

Rdzenni wykładowcy

Grupa zaangażowanych prelegentów wielokrotnie powracała do PUL, zapewniając bieżące analizy i wiedzę specjalistyczną na temat szeregu zagadnień istotnych dla społeczności.

• Dr Jerzy Kozminski, ambasador Polski w Stanach Zjednoczonych (1994–2000), który odegrał kluczową rolę w przystąpieniu Polski do NATO. Wygłosił wiele wykładów na tematy takie jak inwestowanie w Polsce i przystąpienie tego kraju do Unii Europejskiej.

• Prof. Miron Wolnicki, profesor ekonomii na Uniwersytecie Villanova, nadal często występował jako prelegent, przedstawiając swoje fachowe analizy dotyczące polskiej gospodarki, jej miejsca na rynku światowym oraz światowego kryzysu gospodarczego.

• Peter Obst, tłumacz, badacz i prezes Stowarzyszenia Dziedzictwa Polskiego w Filadelfii. Wygłosił kilka wykładów na tematy od historycznego wkładu Polaków w Pensylwanii po znaczenie technologii komputerowych.

• Ryszard Druch, uznany rysownik i artysta. Wielokrotnie prezentował polską karykaturę i prowadził wieczory poświęcone poezji Wisławy Szymborskiej i Janowi Pawłowi II.

• Dr Józef Rzeźnik, prezes PUL, również wystąpił jako prelegent, wygłaszając wykłady na temat historii światowych religii oraz powiązań między religią a nauką.

Regina Gorzkowska-Rossi, agentka literacka, dziennikarka „Nowego Dziennika” i działaczka społeczna. Wygłaszała referaty na temat muzyki i zanikającego dziedzictwa sztuki sakralnej.

2009–2019: Modernizacja i stulecie

W 2009 roku dr Janusz Romański, wybitny działacz społeczności polskiej i inżynier, objął stanowisko rektora. Wraz z żoną, dr Małgorzatą Romańską, kierował uczelnią przez następną dekadę. Absolwent Politechniki Gdańskiej, dr Romański zajmował stanowiska akademickie i badawcze na Uniwersytecie Drexel, Uniwersytecie Widener oraz w Piasecki Aircraft Corporation, będąc autorem ponad 50 publikacji naukowych. Jego przywództwo objęło wiele organizacji zawodowych, w tym Stowarzyszenie Inżynierów Produkcji, Amerykańskie Stowarzyszenie Śmigłowców oraz Polonia Technica. Za swój wkład w naukę i społeczność został odznaczony Srebrnym Krzyżem Kawalerskim Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej oraz tytułem nagrodę Wybitnego Polaka w USA .

W tym okresie PUL zmodernizowało swoją technologię wykładową, sfinalizowało swój status prawny jako organizacja non-profit i świętowało stulecie istnienia w marcu 2019 roku. W skład zarządu wchodzili dr Aleksandra Ziółkowska-Boehm, dr Miron Wolnicki, dr Józef Rzeźnik i Ed Masternak.

Znani prelegenci

Uniwersytet kontynuował tradycję goszczenia elitarnych postaci ze świata sztuki, nauk ścisłych i humanistycznych:

• Andrzej Pityński: Znany polsko-amerykański rzeźbiarz opowiedział o swoich monumentalnych dziełach, w tym o Narodowym Pomnikiem Katyńskim w Baltimore i Partyzantów w Bostonie. Jego wykłady skupiały się na walce o wolność i sprawiedliwość, które znajdują odzwierciedlenie w jego sztuce.

• Dr Iwona Korga: Prezes Amerykańskiego Instytutu Piłsudskiego, opisała 70-letnią historię instytutu oraz swoje badania dotyczące polityki propagandowej polskiego rządu na uchodźstwie podczas II wojny światowej.

• Prof. James S. Pula: Specjalista w dziedzinie historii XIX wieku, wygłosił wykład na temat kluczowej roli generała Tadeusza Kościuszki w bitwie pod Saratogą oraz jego kariery w Ameryce.

• Dr Aleksandra Ziółkowska-Boehm: Niezależna badaczka i autorka ponad 30 książek, zaprezentowała swoją biografię dotyczącą Melchiora Wańkowicza i nieznanych historii polskich bohaterów II wojny światowej.

• Andrzej Józef Dąbrowski: Publicysta i reżyser teatralny, wygłaszał referaty na temat wybitnych polskich pisarek oraz dwusetnej rocznicy powstania Teatru Narodowego w Warszawie.

• Dr Janusz Romański: Zaprezentował stuletni hołd dla marszałka Piłsudskiego oraz serię poświęconą znanym polskim inżynierom, w tym Frankowi Piaseckiemu (lotnictwo), Rudolfowi Modrzejewskiemu (mosty), Mieczysławowi Bekkerowi (łazik księżycowy Apollo) oraz filantropowi Erazmowi Jerzmanowskiemu.

• Prof. Miron Wolnicki: Przedstawił fachową analizę amerykańskiego kryzysu gospodarczego, globalnej konkurencji, technologii transformacyjnych oraz stanu współczesnej demokracji.

2019–obecnie: ekspansja cyfrowa i nowe kierownictwo

W 2019 roku dr Margaret M. Zaleska została wybrana na stanowisko prezesa. Absolwentka Uniwersytetu Warszawskiego i Polskiej Akademii Nauk, dr Zaleska jest uznaną naukowczynią i współautorką wielu patentów. W swojej karierze zawodowej prowadziła ważne badania na Uniwersytecie Pensylwanii oraz pełniła funkcje kierownicze w dziedzinie odkrywania leków na choroby neurologiczne w firmach Wyeth i Pfizer. Oprócz pełnienia funkcji kierowniczych w branży, dr Zaleska była członkiem i recenzentem grantów Narodowego Instytutu Zdrowia (NIH) w dziedzinie nauk neurologicznych, Fundacji Michaela J. Foxa oraz członkiem Komisji Bioetycznej Uniwersytetu Thomasa Jeffersona.

Bardzo zaangażowana w sprawy społeczności polskiej, pełniła funkcję wiceprezes Kosciuszko Foundation Philadelphia Chapter (2017–2023). Podczas swojej kadencji współorganizowała Salony Kultury Polskiej i była redaktorką Quo Vadis, oficjalnego biuletynu oddziału. Obecnie zasiada w zarządzie Towarzystwa Dziedzictwa Polskiego w Filadelfii. Jest członkiem Kolegium Wybitnych Naukowców Fundacji Kościuszkowskiej Kolegium Wybitnych Naukowców, znacznie zwiększyła rozpoznawalność PUL poprzez uruchomienie dwujęzycznej strony internetowej, zaistnienie w mediach społecznościowych oraz zapewnienie wsparcia finansowego ze strony Kancelarii Prezesa Rady Ministrów. W 2023 r. PUL zostało uhonorowane nagrodą Skalny Civic Achievement Award przyznawaną przez Polsko-Amerykańskie Towarzystwo Historyczne. Niedawno dr Zaleska udzieliła wywiadu dla Nowy Dziennik na temat historii i działalności PUL.

Do zarządu dołączyli również dr Jan F. Zaleski (skarbnik), Mariola Marcinkiewicz i Hubert Kojer.

• Dr Jan F. Zaleski, naukowiec i kolekcjoner sztuki, jest absolwentem Wydziału Biologii Uniwersytetu Warszawskiego, gdzie uzyskał tytuł doktora i prowadził badania w Instytucie Biochemii, a po przybyciu do Stanów Zjednoczonych w 1979 roku kontynuował swoją działalność naukową. Oprócz pracy naukowej dr Zaleski jest kuratorem eklektycznej kolekcji dzieł sztuki, obejmującej prace polskich, amerykańskich i afrykańskich artystów, ze szczególnym uwzględnieniem grafiki od XVI do XXI wieku. Jego kolekcja została zaprezentowana w prestiżowym albumie Czesława Czaplińskiego dokumentującym prywatnych kolekcji sztuki polskiej za granicą. Jako wykładowca na PUL dzielił się swoją wiedzą na temat życia i twórczości Rafała Malczewskiego, znanego polskiego malarza, pisarza i popularyzatora Tatr.

• Mariola M. Marcinkiewicz posiada tytuł magistra chemii Uniwersytetu Warszawskiego. Jako oddana badaczka przez wiele lat pracowała jako naukowiec w Lewis Katz School of Medicine na Temple University w Filadelfii, wnosząc wkład w rozwój społeczności akademickiej i naukowej tego miasta.

• Hubert Kojer jest wybitnym polskim harcerzem i znanym działaczem polonijnym, posiadającym doświadczenie zawodowe w branży metalowej. Od dziesięcioleci jest filarem lokalnej sceny kulturalnej dzięki swojemu zaangażowaniu w działalność Teatru im. Adama Mularczyka i kabaretem Chapeau Bas. Pan Kojer zasiada również w zarządzie Stowarzyszenia Dom Polskiego i jest wieloletnim działaczem Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy (WOSP) w Trenton w stanie New Jersey.

Znani prelegenci

Po zakłóceniach spowodowanych pandemią COVID-19, PUL powrócił z różnorodną listą prelegentów (poniżej przedstawiono najważniejszych uczestników do 2022 r.):

• Elizabeth Gosek: Zapewniła niezbędne wskazówki dotyczące planowania finansowego, strategii emerytalnych i ubezpieczenia społecznego.

• Dr Teofil Lachowicz: Przedstawił fotograficzną historię „Armia Błękitna” (ochotników generała Hallera) oraz ich bezprecedensowy wkład w odzyskanie niepodległości przez Polskę w 1918 roku.

• Dr Danuta Piątkowska: Zbadała „polski akcent” w amerykańskich siłach ekspedycyjnych generała Pershinga, podkreślając zapomniane historie polsko-amerykańskich żołnierzy.

• Jarosław Anders: Pisarz i były urzędnik Departamentu Stanu, omówił ewolucję polskiej literatury po wydarzeniach z 1989 roku.

• Ks. dr Tadeusz Lizyńczyk: Opisał szczegółowo wyjątkową rolę Narodowego Sanktuarium Matki Bożej Częstochowskiej w Doylestown w zachowaniu polskiej tożsamości narodowej.

• Paul Krzywicki: Były główny tubista Filharmonii Filadelfijskiej, opowiedział o historii polskich muzyków w Ameryce na podstawie swojej książki „Od Paderewskiego do Pendereckiego”.

• Dr Małgorzata Piszcz-Connelly: Wykładała medycynę geriatryczną, zasady zdrowego starzenia się oraz rolę diety w profilaktyce chorób.

• Ewa Zadrzyńska-Głowacka: Zaprezentowała swoją najnowszą książkę „Arka na Manhattanie ” oraz projekt filmowy „Poezja łączy ludzi”.

• Dr Rafał Kościański: IPN , który analizował przyczyny i skutki protestów przeciwko komunistycznym władzom w Poznaniu w czerwcu 1956 roku.

Uniwersytet powitał również ponownie dr Aleksandrę Ziółkowską-Boehm, która wygłosiła wykład na temat gatunków literackich, prof. Mirona Wolnickiego, który opowiedział o świecie za 50 lat, oraz Petera Obsta, który przedstawił fascynującą podróż obrazów Bractwa św. Łukasza z Wystawy Światowej w 1939 roku z powrotem do Polski.

Archiwum cyfrowe PUL

Od 2023 roku Polski Uniwersytet Ludowy znacznie rozszerzył swój zasięg cyfrowy, aby lepiej służyć globalnej diasporze polskiej. Szczegółowe biografie prelegentów i informacje o doświadczeniu zawodowym wszystkich uczestników są teraz archiwizowane na naszej specjalnej stronie stronie wykładów, na której znajdują się również pełne nagrania wideo i materiały prezentacyjne z ostatnich sesji, udostępnione za zgodą autorów. Zapraszamy do zapoznania się z tym stale powiększającym się zasobem, aby powrócić do poprzednich dyskusji i być na bieżąco z najnowszymi osiągnięciami w dziedzinie kultury, historii i nauki polskiej.